Mediacja – kiedy może być dobrą alternatywą dla procesu sądowego?

Mediacja jest pozasądową, dobrowolną i poufną metodą rozwiązywania konfliktów. W trakcie mediacji strony, przy pomocy bezstronnego i neutralnego mediatora, starają się osiągnąć satysfakcjonujące je porozumienie. Jeśli jesteś osobą, która lubi rozwiązywać konflikty w sposób praktyczny i bez zbędnych konfrontacji, ta droga może być dla Ciebie szczególnie wartościowa.

Możemy wyróżnić dwa rodzaje mediacji – mediację pozasądową (prywatną) oraz mediację ze skierowania sądu, tj. na podstawie postanowienia sądu, po wniesieniu pozwu. W niniejszym artykule omówimy wyłącznie pierwszy rodzaj mediacji jako alternatywę dla postępowania sądowego.

W świadomości dużej części społeczeństwa istnieje przekonanie, że w przypadku problemów prawnych należy udać się do sądu. Jednocześnie wiele osób, zdając sobie sprawę z faktu, że postępowanie sądowe często jest długotrwałe, kosztowne i skomplikowane, rezygnuje z dochodzenia swoich praw. W wielu sytuacjach możliwe jest jednak skorzystanie z pomocy mediatora. Świadomość tej możliwości - jako pewnego rodzaju alternatywy dla procesu - pozostaje wciąż stosunkowo niewielka. A szkoda, ponieważ mediacja w wielu przypadkach stanowi realną i skuteczną alternatywę dla postępowania sądowego. Świadomość faktu, że przy odrobinie dobrej woli obu stron konflikt można rozwiązać poprzez rozmowę i negocjacje przy wsparciu bezstronnej osoby trzeciej, mogłaby sprawić, że mniej osób rezygnowałoby z dochodzenia swoich praw. Dodatkowo pewność, że wypracowane porozumienie może mieć charakter wiążący i podlegać egzekucji zwiększa szanse na zakończenie sprawy w sposób satysfakcjonujący dla obu stron.

Co szczególnie istotne - ugoda zawarta przed mediatorem nie jest jedynie „kartką papieru z dobrymi intencjami”. Po zakończeniu procesu mediacji, gdy strony wypracują już satysfakcjonujące je rozwiązanie, mediator przekazuje ugodę do sądu w celu jej zatwierdzenia. Następnie, po zatwierdzeniu przez sąd ugoda uzyskuje taką samą moc prawną jak wyrok sądowy, a po nadaniu klauzuli wykonalności, dokument ten staje się tytułem wykonawczym. W praktyce oznacza to, że jeśli jedna ze Stron nie wykonuje ugody, druga nie musi rozpoczynać nowego procesu od początku. Z ugodą opatrzoną klauzulą wykonalności, można bezpośrednio zwrócić się do komornika i wszcząć postępowanie egzekucyjne. Innymi słowy: mamy do czynienia z realnym, wiążącym i wykonalnym mechanizmem prawnym. Jest to poważna droga o konkretnych skutkach prawnych, która może zaoszczędzić lata sporów sądowych.

Aby rozpocząć mediację pozasądową, pierwszym krokiem jest skontaktowanie się z wybranym mediatorem i przedstawienie mu sprawy. Następnie mediator wysyła mającym uczestniczyć w niej osobom zaproszenie do mediacji. Na tym etapie należy pamiętać, że mediacja jest dobrowolna, dlatego jeśli druga strona nie zechce w niej uczestniczyć, nie można jej do tego zmusić. Jeśli jednak druga strona odpowie na zaproszenie i wyrazi wolę mediacji, mediator może podjąć dalsze działania.

Kolejnym krokiem jest ustalenie terminu spotkania dogodnego dla obu stron. Choć w większości przypadków spotkania odbywają się w biurze mediatora, nie jest to jedyna możliwość. Mediacja może być również prowadzona online za pomocą różnorodnych aplikacji do komunikacji zdalnej, jak chociażby Google Meets, a nawet telefonicznie lub mailowo. Te dwie ostatnie formy mediacji są szczególnie przydatne, gdy strony pozostają w poważnym konflikcie i nie chcą spotykać się osobiście, a mimo to chcą dojść do porozumienia bez angażowania sądu. Są one także rozwiązaniem w sytuacjach, gdy trudno jest spotkać się w biurze mediatora, na przykład gdy strony mieszkają daleko od siebie.

Następnie strony, przy pomocy mediatora, starają się rozwiązać problem w najprostszy sposób - poprzez rozmowę - oraz dojść do porozumienia. Na tym etapie bardzo ważne jest, aby mediator stosował różne techniki ułatwiające komunikację i dbał o to, by obie strony czuły się szanowane, komfortowo i bezpiecznie podczas procesu mediacji. Gdy strony osiągną konsensus, sporządzany jest projekt ugody mediacyjnej. Następnie po podpisaniu ugody mediator składa ją do sądu w celu jej zatwierdzenia. Jak wskazałam już powyżej, ale co szczególnie warte podkreślenia - dzięki klauzuli wykonalności ugoda umożliwia wszczęcie bezpośredniego postępowania egzekucyjnego w przypadku niewykonania jej postanowień.

W rzeczywistości zakres spraw, w których można prowadzić mediację, nie jest szczególnie ograniczony, natomiast najczęściej strony mediują w sprawach cywilnych, rodzinnych gospodarczych oraz pracowniczych. Przykładowo mediacje mogą dotyczyć:

1. w sprawach cywilnych - np. roszczeń o zapłatę, sporów wynikających z umów cywilnoprawnych, roszczeń odszkodowawczych i o zadośćuczynienie, spraw związanych z nieruchomościami, spraw sąsiedzkich;
2. w sprawach rodzinnych – kwestii dotyczących między innymi alimentów, ustalenia kontaktów z dziećmi, wykonywania władzy rodzicielskiej czy też podziału majątku po rozwodzie;
3. w sprawach gospodarczych - np. zaległości w płatnościach między przedsiębiorstwami, niewykonania umów handlowych, sporów między wspólnikami spółki, konfliktów dotyczących rozwiązania lub zakończenia umów;
4. w sprawach pracowniczych – między innymi sporów między pracownikiem a pracodawcą dotyczących rozwiązania umowy, roszczeń płacowych, spraw związanych z mobbingiem, sporów między współpracownikami.

Oczywiście istnieje także możliwość skorzystania z mediacji w sprawach karnych, w określonych przypadkach, gdy pozwalają na to przepisy prawa i charakter danej sprawy.

Podsumowując, mediacja jest skutecznym i nowoczesnym narzędziem rozwiązywania konfliktów w różnych dziedzinach. Dzięki obecności profesjonalnego mediatora umożliwia stronom łatwiejsze osiągnięcie porozumienia w atmosferze szacunku. Mediacja niewątpliwie sprzyja dialogowi i często prowadzi do bardziej konstruktywnych rozwiązań niż tradycyjne postępowania sądowe. Bez wątpienia zapewnia również stronom większą kontrolę i decyzyjność niż spór sądowy. Jednocześnie, należy pamiętać, że ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd, ma taką samą moc prawną jak wyrok sądowy.

Jeżeli znajdujesz się w sytuacji konfliktowej, warto rozważyć mediację jako pierwszy krok przed podjęciem dalej idących działań prawnych. Może to być prosty sposób, aby spróbować znaleźć porozumienie i zakończyć spór szybciej, spokojniej i na warunkach akceptowalnych dla obu stron. Jeśli masz się wątpliwości, czy mediacja będzie odpowiednim rozwiązaniem w Twojej sytuacji, skontaktuj się ze mną - wspólnie omówimy sytuację i sprawdzimy możliwe rozwiązania.